چگونه می توانیم تصمیم های اثربخش بگیریم؟(قسمت اول)

تصمیم گیری یکی از مهمترین و تعیین کننده ترین وظایف هر انسانی در زندگی است همه انسان ها در شرایط مختلف زندگی در موقعیتی قرار می گیرند که باید تصمیم بگیرند در حقیقت ، کیفیت زندگی افراد تابع کیفیت تصمیمات آنها است. به بیان دیگر ، کیفیت زندگی امروز هر کدام از ما نتیجه تصمیمات دیروز ما است و مطمئناَ کیفیت زندگی فردای ما هم نتیجه تصمیمات امروز ما خواهد بود.

تصمیم های اثربخش

بنابراین هر کس به گونه اي با مسئله تصميم گيري سروکار دارد. همه افراد باید بتوانند از بين راههاي متعددي که پيش رويشان قرار دارد يکي را انتخاب کنند و این یعنی تصمیم گیری.

تصمیم گیری در حقیقت انتخاب کردن یا کنار گذاشتن است و ما در موقعیت های مختلف زندگی خود اعم از خانواده ، مدرسه ، محل کار و….. به صورت مستمر با موقعیت هایی روبرو می شویم که باید انتخاب کنیم یا کنار بگذاریم.

در این رابطه سئوالات اساسی این است:

چگونه باید انتخاب کنیم یا کنار بگذاریم به عبارتی دیگر ، چگونه باید تصمیم بگیریم؟

الگوهای تصمیم گیری مناسب کدامند؟

نقش تفاوت های فردی در تصمیم گیری چگونه است؟

ما در این مقاله سعی می کنیم به این سئوالات به اختصار جواب دهیم

در قسمت اول مقاله الگوهای تصمیم گیری را معرفی می کنیم

الگوهای تصمیم گیری مناسب کدامند؟

الگوهای تصمیم گیری بیانگر مدل هایی است که در تصمیم گیری مورد استفاده قرار می گیرد به طور کلی می توان گفت دو مدل اصلی برای تصمیم گیری وجود دارد

مدل تصمیم گیری عقلایی

مدل تصمیم گیری عقلایی محدود

یک تصمیم عقلایی به تصمیمی گفته می شود که فرد بدون محدودیت اطلاعاتی یا محدودیت شناختی قادر باشد تصمیمی بگیرد که بالاترین نتایج ممکن را به دست آورد.

به عبارت دیگر اگر شخصي نتيجه حاصل از تصميم گيري را به حداکثر يا ميزان مطلوب بالا برساند او فردي معقول است و نوع تصميم او عقلایی است.

افراد برای اینکه بتوانند به یک تصمیم عقلایی دست بزنند باید فرایندی را طی کنند تصمیم گیری عقلایی نیازمند این است که فرد شش مرحله را طی کندکه بر اساس مفروضات خاصي قرار دارد:

۱-تعريف مساله

اولین مرحله در یک تصمیم عقلایی این است که مسئله را خوب تعریف کنیم شناخت مسئله نقش بسیار اساسی در موفقیت فرد در این نوع تصمیم گیری دارد علت بسياري از تصميمات ضعيف آن است که تصميم گيرنده متوجه واقعيت مساله نشده است.

مثال:

صبح یکی از روزهای هفته فرزند شما وقتی از خواب بیدار می شود اعلام می کند که امروز نمی تواند مدرسه برود شما به عنوان پدر و مادر باید تصمیم بگیرید که علیرغم این موضوع او را به مدرسه بفرستید یا نه.

تصمیم درست شما تابع این موضوع است که علت واقعی عدم آمادگی فرزندتان برای مدرسه نرفتن را بدانید اگر علت واقعی را تشخیص ندهید ممکن است تصمیمی بگیرید که بیشترین تاثیر منفی را در موقعیت فرزندتان در مدرسه یا روحیه خود او داشته باشد.

مثال دیگر:

شما به عنوان مدیر شرکت متوجه می شوید که به تدریج فروش تان کاهش می یابد ممکن است این موضوع را ناشی از عملکرد نامناسب بخش بازاریابی و فروش بدانید و تصمیم بگیرید مدیر بازاریابی و فروش را عوض کنید در حالی که علت اصلی کاهش فروش مربوط به عملکرد های ضعیف بخش خرید مواد اولیه و اشکال کیفی در مواد اولیه خریداری شده و در نتیجه کاهش کیفیت محصول بوده است

مشخص کردن شاخص هاي تصميم گيري.

یک اصل بسیار مهم در مدیریت این است « اگر چیزی قابل اندازه گیری نباشد قابل مدیریت نیست»

این موضوع در زمان تصمیم گیری هم صادق است تصمیم گسرنده باید بتواند کارایی و اثربخشی تصمیمی که می گیرد را اندازه گیری کند برای این منظور تصميم گيرنده بايد شاخص هايي راکه براي حل مساله مهم مي داند، تعيين و مشخص کند چه چيزهايي به تصمیم مربوط و تاثیر گذار است در اين مرحله نوع علاقه، ارزشها و سليقه هاي شخص تصميم گيرنده نقش اساسي دارند.

مثال:

فرض کنید شما می خواهید در مورد عرضه یک محصول جدید به بازار تصمیم بگیرید

برای تعیین این محصول چه شاخص هایی برای تان اهمیت دارد؟

نوع آوری ، قیمت ، عملکرد، کیفیت ، بازارپذیری، قدرت رقابت ، سودآوری و….

وزن دهی شاخص ها

به شاخص ها وزن لازم بدهيد. به ندرت امکان دارد شاخص هاي انتخاب شده داراي اهميت يکساني باشند. در مثال بالا شاخص هایی که به صورت مثال برای تعیین یک محصول جدید بیان شد از اهمیت یکسانی برخوردار نیستند اهمیت هر کدام از شاخص ها با توجه به بینش و درک مدیران شرکت از واقعیت های کسب و کار و نظام ارزشی و اولویت های شرکت تعیین می شود

بنابراین تصميم گيرنده بايد براي تعيين اولويت صحیح باید به شاخص ها وزن يا بار مناسب بدهد تا بتواند تصمیم کارآمد بگیرد.

ارائه کردن راه حل های گوناگون

تصمیم گیرنده باید مطمئن باشد بهترین راه حل را انتخاب می کند برای این منظور باید همه راه حل های ممکن را شناسایی نماید شناسایی راه حل ها موجب می شود که تصمیم گیرنده در مرحله انتخاب بتواند مطلوب ترین راه حل را از بین راه حل های ممکن انتخاب نماید.

هر يک از راهها را به يک شاخص مرتبط سازيد

تصميم گيرنده باید هر يک از راه حل ها را به صورت جدي تجزيه وتحليل وارزيابي کند. ضريب يا بار خاصي براي هر يک از راه حلها در نظرمي گيرد.

انتخاب راه حلی که از نظر ارزش داراي بالاترين بازدهي باشد.

در نهایت تصمیم گیرنده راه حلی را که در مقایسه با سایر راه حل ها مطلوب تر و با ارزش تر باشد را انتخاب می کند اين کار از طريق مقايسه راه حلها بر اساس ضريب يا وزني که به شاخص ها داده شده است، انجام مي گيرد.

مفروضات الگوی تصمیم گیری عقلایی

این الگو و مدل تصمیم گیری بر اساس مفروضاتی است که در زیر بیان شده است به بیان دیگر ، تصمیم گیری عقلایی وقتی امکان پذیر است که شرایط زیر وجود داشته باشد.

فرض روشن بودن مساله.

شخص تصميم گيرنده درباره وضع يا شرايطي که بايد تصميم بگيرد اطلاعات کامل دارد.

فرض شناخت راه حلها.

شخص تصميم گيرنده می تواند شاخص ها و معيارهاي ذي ربط را شناسایی کند و از نتيجه هر راه حلي نيز آگاه است.

فرض مشخص بودن اولويت ها.

این فرض بر این اساس است که شخص تصميم گيرنده مي تواند اولویت های خود را مشخص کند و محدودیت شناختی یا اطلاعاتی برای تشخیص اولویت های خود ندارد و همچنین فرض بر این است که می تواند شاخص ها و راه حلها را بر حسب اولويت ها مرتب کند و ضرايب وزنی آنها را مشخص نماید.

فرض ثبات اولويت.

شخص تصميم گيرنده شاخص هايي را در نظر گرفته است که تغيير نمي کنند.

فرض نداشتن محدوديت زماني يا هزينه.

شخص تصميم گيرنده از نظر زماني و هزينه هيچ نوع محدوديتي ندارد.

فرض بالاترين بازده.

شخص تصميم گيرنده راهي را انتخاب مي کندکه داراي بالاترين بازدهي و اثربخشی باشد.

کسي که تصميم عقلایی مي گيرد بايد داراي خلاقيت باشد و مساله را به صورت کامل مورد ارزيابي قرار دهد و آن را به گونه اي درک کند که ديگران توان درک آن را ندارند.

البته بسياري از افراد داراي خلاقيتهاي بالقوه هستند ولي نمي توانند از آن استفاده کنند. افراد می توانند از طریق آموزش ، مشاوره گرفتن ، مقایسه موقعیت های مشابه و …. خلاقیت های خود را در تصمیم گیری عقلایی افزایش دهند.

واقعیت این است که در دنیای واقعی و یا در موقعیت های مختلف تصمیم گیری ممکن است بعضی از مفروضات مدل عقلایی تصمیم گیری وجود نداشته باشد در این صورت تصمیم گیری عقلایی با محدودیت روبرو می شود و فرد تصمیم گیرنده نمی تواند تصمیمی بگیرد که بیشترین کارایی و اثربخشی ممکن را داشته باشد.