چگونه عادت های نامناسب و زیان بار را تغییر دهیم؟

انواع عادت

بسیاری فکر می کنند عادت ها کلاَ بد هستند در حالی که اینطور نیست عادت ها هم می توانند عادت های خوبی باشند و هم بد

اهداف و ارزش ها  ، ملاک خوب یا بد بودن عادت ها است

عادت های خوب،  عادت هایی هستند که در چارچوب ارزش ها صورت می گیرد و به انسان کمک می کند به اهداف اش در زندگی دست یابد

به چند مثال از عادت های خوب توجه فرمایید

-منظم بودن : موجب می شود هر کاری را در زمان درست  و با کیفیت مناسب انجام دهیم

سحر خیزی: موجب می شود نماز صبح مان قضا نشود ، به موقع صبحانه بخوریم و به موقع سر کار برویم و بدون تاخیر در سر کار حاضر شویم

-قبل از حرف زدن فکر کردن:موجب می شود حرف ها سبک سنگین کنیم و هزینه –فایده آنها را در نظر بگیریم و  سپس طرح کنیم

هر کدام از عادت های خوب تاثیر مثبت در زندگی ما دارند و موجب می شوند که ما در موقعیت های مختلف زندگی از شرایط بهتری برخوردار باشیم

برعکس ، عادت های بد آنهایی هستند که خارج از نظام ارزشی است و موجب می شود انسان نتواند به اهداف خود دست یابد

به چند مثال در مورد عادت های بد توجه فرمایید

-سیگار کشیدن که سلامتی را در خطر می اندازد

-دیر از خواب بیدار شدن که موجب می شود بدون صبحانه خوردن سر کار برویم و حتی به موقع به کارمان نرسیم

–پریدن به وسط صحبت های مردم و قطع کردن صحبت آنها  که موجب می شود اعتبار ما نزد دیگران خراب شود

-بی نظم بودن در کارها که موجب می شود نتوانیم اولویت های زندگی مان را رعایت کنیم

ملاحظه می فرمایید که هر کدام از عادت های بد  بر بخشی از زندگی ما تاثیر منفی می گذارند و هزینه های زیادی  را به صورت آشکار یا پنهان بر ما تحمیل می کنند

چگونه عادت های بد را شناسایی و ارزیابی کنیم؟

اولین مرحله برای ترک عادت های بد،  شناخت و ارزیابی آنها است

شناخت عادت های بد دو جنبه مهم را شامل می شود که عبارت است از:

اینکه بدانیم کدام عادت های ما بد است

برای این کار کافی است بدانیم کدام عادت ها در دست یابی به اهداف ما (اهداف خانوادگی ، کاری ، اجتماعی و … ) در زندگی مزاحمت ایجاد

می کنند و هزینه هایی را اعم از مادی یا معنوی یا اجتماعی برای ما ایجاد می کنند

دوم اینکه آثار منفی و زیانبار هر کدام از عادت های بد را ارزیابی کنیم

باید توجه داشته باشیم که ما نمی توانیم همه عادت های بد خود را به یکباره کنار بگذاریم ، بنابراین بهترین راه این است که براساس فرمول بالا آنها را آنالیز و تحلیل کنیم.

برای این کار شما می توانید یک جدول شش ستونی تنظیم کنید در ستون اول مهمترین عادت های بد یا منفی خود را بنویسید .

در ستون های بعدی  امتیازهای ۱ تا ۵ را قرار دهید و  با تحلیل آثار هر کدام از عادت های بد در زندگی تان ، به هر کدام از آنها امتیازی از ۱ تا ۵ اختصاص دهید.

امتیاز یک به ضعیف ترین عادت که کمترین آثار منفی را دارد و امتیاز ۵  را به قوی ترین عادت که بیشترین آثار منفی را دارد اختصاص دهید امتیازهای ۲، ۳ و ۴ را نیز به عادت هایی که در دامنه ۱ تا ۵ قرار می گیرند براساس سنجش آثار هر کدام از آنها اختصاص دهید.

بعد از کامل کردن امتیاز دهی به عادت های بد ، مرحله بعدی این است که آنها را براساس امتیازاتشان مرتب کنید .

حالا شما یک جدولی دارید که مهمترین عادت های بدتان را در آن مشخص کرده اید ، آنها را بر اساس آثار منفی شان در زندگی مرتب کرده اید.

مرحله بعدی این است که از اصل پارتو استفاده کنید

در این مرحله ۲۰ درصد عادت های بد را که ۸۰ درصد آثار منفی را به خود اختصاص می دهند را مشخص کنید

معمولا  مهمترین و موثرترین عادت های منفی از تعداد انگشتان یک دست تجاوز نمی کند.

آنها علت العلل هستند و نه تنها بیشترین تاثیر منفی را در زندگی شما دارند بلکه مادر بسیاری از عادت های بد دیگر هم هستند

مثلاَ بی نظم بودن یک عادت بسیار بدی است که هم خودش مستقیماَ تاثیر منفی زیادی در زندگی و کار دارد و هم موجب پیدایش عادت های بد دیگری می شود

چگونه عادت های بد را ترک کنیم؟

تا اینجا متوجه شدیم که برای ترک عادت های بد در زندگی دو مرحله زیر ضرورت اساسی است

اولاَ باید برای شئون مختلف زندگی خود هدف های مناسب داشته باشیم

ثانیاَ عادت های بد را با توجه به ارزش های خود و جامعه و اهداف خودمان شناسایی کنیم

در مرحله سوم لازم است برای ریشه کنی عادت های بد هدف گذاری و اقدام کنیم

در این مرحله لازم است:

خودمان را متعهد به تغییر و ترک عادت یا عادت های بد بکنیم

تصمیم بگیریم کدام عادت بد را می خواهیم ترک کنیم؟

تصمیم بگیریم  در چه مدت می خواهیم عادت بد را  ترک کنیم؟

برنامه ترک عادت بد را شروع و اجرا کنیم

معیارهایی موفقیت خود در ترک عادت بد را ارزیابی کنیم

تصمیم بگیریم چگونه می خواهیم  به خودمان پاداش دهیم یا خودمان را جریمه کنیم

واقعیت این است که هر انسان عاقلی دوست دارد عادت های بد خود را ترک کند علاوه بر آن اطرافیان شامل خانواده ، دوستان و همکاران هم دوست دارند ما عادت بد خود را ترک کنیم

اینکه هم ما دوست داریم عادت های بد خود را ترک کنیم و هم اطرافیان ما دوست دارند ما این کار را بکنیم فرصت های استثنایی برای تغییر رفتارها و عادت های بد است که باید به بهترین شکل ممکن از آنها استفاده کنیم

از این فرصت استفاده کنیم و با انجام مراحل زیر با عادت های بد و منفی خداحافظی کنیم

۱-تصمیم بگیرید کدام عادت را می خواهید ترک کنید

برای ترک عادت های بد،  نمی توانیم به یک باره همه آنها را ترک کنیم بلکه همانگونه که به تدریج آمده اند،  لازم است به تدریج کنار گذاشته شوند

در این مرحله از بین عادت هایی که به عنوان اولویت های شما برای تغییر انتخاب شده است یکی را برای ترک کردن انتخاب کنید

دلایل حذف این عادت را با جزئیات بنویسید

این کار برای این است که:

اولاَ یخ را بشکنیم یعنی عادت را سست کنیم و دلبستگی خود را به آن از بین ببریم و انگیزه لازم را برای اقدام موفقیت آمیز به دست آوریم

ثانیاَ اگر در آینده انرژی و انگیزه اولیه شما کم شد،  مجددا با یادآوری دلایل و آثار زیانبار عادت انگیزه خود را تقویت کنید و از بازگشت آن پیشگیری کنید

نکته بسیار با اهمیت این است که شما باید انگیزه خود را برای این کار فعال کنید و بدانید که بیش از ۶۰ درصد عملکرد شما تابع انگیزه شما است پس مراقبت کنید انگیزه تان چه در مراحل شروع و چه در ادامه تحلیل نرود و محکم و استوار به هدفتان پایبند باشید

۲-خود را متعهد به ترک عادت های بد بکنید

بعد از انتخاب عادت بد ، خود را متعهد به این کار بکنید

تصمیم قطعی برای ترک عادت مهمترین و موثرترین کار در ترک عادت است باید هم تصمیمتان قطعی باشد و هم اینکه متعهد به این تصمیم باشید یعنی به هیچ وجه عدول از آنرا توجیه نکنید

خداوند در آیه ۱۵۹ سوره آل عمران  می فرماید:

« فاذا عزمت فتوکل علی الله»

«وقتی تصمیم گرفتی با توکل به خدا حرکت کن»

توکل به خدا و متعهد بودن به تصمیم ترک عادت بد از پایه های اساسی موفقیت در این کار است

۴-علاوه بر تعهد به خود برای مصمم بودن برای ترک رفتار بد ، خود را به یک نفر که دوست تان دارد و علاقمند است رفتار بد را ترک بکنید نیز متعهد کنید

۵- برنامه زمانی ترک عادت را مشخص کنید و آنرا اجرا  کنید

برای این کار بهتر است یک برنامه یک ماهه را  طراحی کنید تا از برگشت ناپذیر بودن رفتار بد حصول اطمینان کنید اما این کار را باید به روز و به چهار  هفته تبدیل کنید یعنی به مدت یک هفته از انجام رفتار ناسالم یا عادت نامناسب خودداری کنید

۶-در هر روز و هر هفته رفتار خود را ارزیابی کنید و موارد تکرار عادت بد و شرایط تکرار را در دفترچه خود بنویسید

هر روز موفقیت خود را ارزیابی کنید و روزها و هفته های بعدی از برگشت ناپذیری آن حصول اطمینان کنید

مثلاَ اگر عادت بد مورد نظر برای ترک شدن « وب گردی بی مورد یا چت »باشد ، ممکن است در هفته اول که هنوز در اول راه هستید تکرار شده باشد البته باید مراقبت کنید تکرار نشود اما اگر به هر دلیل  تکرار شده باشد باید بررسی کنید و ببینید در چه شرایطی تکرا شده است در زمان های تنهایی ، عصبانیت و ….

در مراحل بعدی از این شرایط مراقیت فرمایید

۷-علاوه بر تعهد قوی به خود و فرد مورد اعتماد ، لازم است سیستم پاداش و تنبیه مناسبی برای ترک رفتار بد در نظر بگیرید

مثلاَ هر وقت موفق شدید،  توسط خودتان یا دوست تان پاداش گیرید و هر وقت هم ناموفق بودید ، جریمه شوید

پاداش می تواند انجام یک عملی باشد که خیلی دوست دارید و تنبیه هم می تواند انجام عملی باشد که دوست ندارید

سه نکته کلیدی پایانی:

۱-از آخرین باری که رفتار ناسالم تکرار نشده است یک ماه مراقبت نمایید

از نظر روانی رفتارهای تکرار شونده اگر ظرف ۳۰ روز تکرار نشوند به صورت ناخودآگاه برگشت ناپذیر هستند مگر اینکه خود فرد بخواهد عمداَ آنرا مجدد انجام دهد

۲- یک هفته بعد از تکرار نشدن رفتار و عادت مورد نظر ، می توانید این برنامه را در مورد عادت ناسالم  ردیف دوم اولویت اجرا نمایید و به همین ترتیب  این فرایند را تا ریشه کنی عادت های بد و جایگزینی آنها با رفتارها و عادت های سالم ادامه دهید

۳- نکته مهمی که در پایان لازم است به ان تاکید کنیم،  این است که ثبات در رفتارهای جدید و تکرار منظم آنها ، مهمترین و موثرترین کار برای موفقیت در  ترک رفتارها و عادت های نامناسب است .

مثلاَ اگر کسی عادت دارد دیر بخوابد اگر هر روز سر ساعت جدید که انتخاب کرده است بخوابد کم کم این رفتار تثبیت شده و جایگزین رفتار قبلی می شود .